De locatie

Veemarkt 23, de plek waar we gaan bouwen, is een bijzondere locatie met een buitengewoon verleden. Hier stond ooit Hotel Wijnberg. Het verhaal van het hotel is even bijzonder als dat van de bewoners zelf. Het perceel bevindt zich in de Kamperpoort. Van oudsher een stoere wijk. Een volkswijk pur sang, net buiten de stadsgrachten.

Lang was Hotel Wijnberg een thuis voor de joodse Selma Wijnberg. Ze had hier een prima leven met haar ouders en het hotel was een bruisend centrum. Rijke boeren en joodse zakenlui reisden naar dit koosjere hotel. Tot de nazi’s komen. Na een korte onderduikperiode wordt Selma opgepakt. Na een paar omzwervingen in de Nederlandse kampen wordt ze op 6 april 1943 naar Sobibor gebracht.

Ze maakt hier verschrikkelijke dingen mee. Ze zegt daarover in de documentaire; Selma, de vrouw die Sobibor overleefde: “Je leefde continu in angst. Altijd bang dat ze je iets zouden doen, dat er iemand stierf of je werd gemarteld.” Vrij snel krijgt Selma door wat er gebeurt, hoe er op grote schaal mensen worden vermoord.


Ze krijgt daar een relatie met de Poolse Chaim. Samen ontsnappen ze uit Sobibor in de zomer van 1943. Ze verblijven 9 maanden op een onderduikadres. Selma raakt zwanger, angst en blijdschap wisselen elkaar af. Gelukkig trekken de nazi’s zich terug en zijn Selma en Chaim vrij.

Ze bleven een tijdje in Polen, waar uiteindelijk hun kind Emiel werd geboren. Uiteindelijk wilden ze terug naar Nederland. Met de boot van Oekraïne naar het Westen. Chaim werd illegaal de boot op gesmokkeld omdat hij Pools was. Op de boot sterft hun kindje aan ondervoeding. Het lichaam van Emiel, wordt bij het Griekse Naxos in zee gegooid.

Na een reis van een paar dagen, komen ze weer in Zwolle. Ze hebben de meest verschrikkelijke dingen gezien, verloren kind en familie. Eigenlijk mochten ze hier niet blijven. Chaim was een vreemdeling en Selma was getrouwd met een vreemdeling. Omdat Polen geen onderdanen en partners meer aanneemt in het land, mogen ze in hotel Wijnberg blijven.

Aarden in Zwolle lukt ze niet meer. Te veel gezien en te weinig welkom. Via Israël komen ze in de VS, waar ze zich vestigen. Daar bouwen ze een bestaan op met hun kinderen.

De wijk ontwikkelt zich verder en het hotel krijgt door de jaren heen verschillende functies. Er wonen studenten in, er is een atelier geweest, een speelhal en andere horecagelegenheden. Nog steeds is de wijk een diverse mengeling van allerlei mensen. Aan de ene kant zie je het volkse karakter en wonen veel mensen al jaren in dit gebied. Aan de andere kant is er veel nieuwe aanwas door de nieuwbouw.

De haat-liefdeverhouding met Zwolle heeft Selma gehouden tot haar dood op 4 december 2018. Een aantal jaren geleden kwam ze nog naar Zwolle met haar kleinkinderen, dit was voor de sloop van het hotel. Toen hebben ze er een laatste blik op kunnen werpen. Ze werd geridderd en kreeg excuses. Daarna is het hotel gesloopt, want het was niet meer bewoonbaar.

Evert-Jan Entzinger van Historische Muurschilderingen Zwolle heeft de muurschildering nog kunnen redden. Er is een schilderij gemaakt van het origineel. Daarnaast is de hoofdletter W, het Hebreeuwse woord koosjer en de schildershandtekening gered. Dit, en twee glas-in-loodramen, krijgen een nieuwe plek in de Proeftuin Circulariteit, als herdenking aan de familie.

Eén steen uit de schildering is geslepen tot gedenksteentjes voor Joodse familieleden. Voor ieder twee. Eén voor op het graf van een geliefde en één om zelf te houden. Voor altijd verbonden.

Wil je meedenken en doen? Heb je vragen en of opmerkingen? Deel die met ons op proeftuincirculariteit@deltawonen.nl.